Zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom imprezy masowej jest autorskim rozwiązaniem organizacyjnym każdego organizatora imprezy, oczywiście z uwzględnieniem przepisów prawa regulujących kwestie bezpieczeństwa publicznego, pożarniczego, technicznego, sanitarnego czy medycznego.
Do niedawna na terytorium Polski nie było przepisów określających w sposób jednoznaczny zasady organizacji zabezpieczenia medycznego imprez masowych. W ciągu lat przepisy prawa nie regulowały liczby personelu, rodzaju jednostek czy sprzętu potrzebnego do zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego podczas imprezy masowej. Liczbę personelu oraz niezbędny sprzęt, w tym np. liczbę odpowiednio wyposażonych ambulansów, stacjonarnych punktów medycznych, pieszych patroli medycznych czy rodzaj leków ustalało się w zależności od rodzaju, miejsca i charakteru imprezy, liczby jej uczestników, pory roku, a przede wszystkim od stopnia ryzyka, gdy istniała obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. Zasadniczo oceny sytuacji dokonywał organizator imprezy, posiłkując się stanowiskiem miejscowego kierownika pogotowia ratunkowego, komendanta straży pożarnej i komendanta policji. Kierownik pogotowia formalnie opiniował zakres środków planowanej doraźnej pomocy medycznej, które powinny być wystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa i zwykle robił to w oparciu o swoje doświadczenia oraz ogólne wytyczne uwzględniane na terytorium Europy Zachodniej. Mieliśmy więc przypadki skrajnie różnych miejscowych opinii, przy bardzo podobnych imprezach.
Minimum bezpieczeństwa
Samo wykonawstwo zadania zabezpieczenia medycznego często bywało przypadkowe, a dostawcą usług - mnóstwo jednoosobowych firm o różnym profilu podstawowej działalności i niekoniecznie delegujących wysoko wykwalifikowany personel medyczny. Dość powszechne były niedostatki i braki podstawowego sprzętu ratowniczo-medycznego, obstawę często stanowiły zdezelowane ambulanse jedynie z noszami i opatrunkami, a do wyjątków nie należał zespół medyczny złożony np. z pielęgniarki lub słuchacza szkoły medycznej i harcerza wyposażonych w apteczkę pierwszej pomocy. Czasem postawa organizatora stanowiła, że w przypadku zachorowania czy urazu i tak należy zawsze wezwać Pogotowie Ratunkowe.
Nie wolno, oczywiście, generalizować, bo w moim wieloletnim doświadczeniu częściej miałem okazję pracować z odpowiedzialną postawą organizatorów imprez masowych, przywiązujących ogromną wagę do medycznego bezpieczeństwa uczestników, ale wcale nierzadko zdarzali się tacy, dla których był to zbędny koszt, który należy możliwie maksymalnie zredukować.
Historycznie najczęściej główną oś każdego zabezpieczenia większej imprezy masowej stanowiły ambulanse z lekarzem. Rzadko kiedy organizowano stacjonarne punkty medyczne, tak potrzebne do wstępnej segregacji, prostego leczenia, obserwacji lub odroczonego transportu. Tylko nieco częściej funkcjonowały patrole piesze, zwykle złożone z wolontariuszy przeróżnych organizacji („ratownicy” po różnego rodzaju wewnętrznych, nieautoryzowanych kursach pierwszej pomocy).
Zbliżający się Turniej Piłkarski UEFA Euro 2012 i trwające od wielu miesięcy prace nad nowoczesnymi i sprawdzonymi w Europie schematami zabezpieczenia medycznego stadionów czy stref kibica skutkowały wydanym Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie minimalnych wymagań dotyczących zabezpieczenia pod względem medycznym imprezy masowej z dnia 6 lutego 2012 r., które w sposób jednoznaczny określa zasady organizacji zabezpieczenia medycznego każdej, nawet najmniejszej, imprezy masowej. Warto przypomnieć, że z definicji impreza masowa to impreza artystyczno-rozrywkowa lub sportowa oraz mecz piłki nożnej, która ma miejsce na stadionie lub w innym miejscu poza budynkiem i liczy ponad tysiąc osób. Jeśli odbywa się w hali, to liczba uczestników wynosi ponad 300 osób. Do imprez masowych, według ustawy, nie należą np. festyny, zamknięte zabawy pracownicze, widowiska teatralne i koncerty organizowane w szkołach, kinach, bibliotekach, olimpiady niepełnosprawnych itp.
Waga dróg dojścia do poszkodowanych
Mecze, turnieje, koncerty, festiwale, widowiska uliczne itp. często są organizacyjnie mniejszym lub większym miasteczkiem, mającym swój sztab dowodzenia, służbę ochrony, informacyjną oraz wykonawcę serwisu medycznego. Dostawca usługi zabezpieczenia medycznego ma obowiązek znać teren imprezy: drogi dojazdowe, ewakuacyjne, wygrodzenia i inne zmiany wprowadzone na czas imprezy oraz złożenia organizacyjne. Dla większych imprez masowych tworzony jest bardzo szczegółowy plan zabezpieczenia medycznego odrębnie regulujący kwestie organizacji opieki medycznej. Dobra organizacja zabezpieczenia medycznego imprezy masowej wymaga odpowiedniego zabezpieczenia także dróg dojścia i ewakuacji poszkodowanych. Opracowanie dróg dojścia do poszkodowanych, rozlokowanie zespołów ratowniczych powinno być zaplanowane w taki sposób, aby mogły one dotrzeć pieszo do najdalszych sektorów w czasie kilku minut. Zapewne do najtrudniejszych zadań zespołów ratowniczych należy dotarcie do osób wymagających pomocy, które znajdują się w tłumie. Niezwykle ważna jest tu współpraca ze służbą ochrony i służbami informacyjnymi.
Wymogi organizatorów imprez masowych
Obecnie kluczowym w zabezpieczeniu większych imprez masowych jest tworzony stacjonarny Punkt Pomocy Medycznej obsługiwany przez doświadczonego lekarza i wykwalifikowany średni personel medyczny. Punkt taki musi posiadać odpowiednie wyposażenie w sprzęt medyczny i w środki lecznicze oraz co najmniej dwa stanowiska do udzielania pomocy. Ambulanse - w przeciwieństwie do rozwiązań dotychczasowych, gdy były „ambulatoriami na kółkach” i nie powinny opuszczać terenu imprezy - obecnie, jako Zespoły Wyjazdowe, służą głównie do transportu chorych wymagających pomocy szpitalnej. Wśród Zespołów Wyjazdowych wyróżnia się zespoły bez lekarza, odpowiadające wymaganiom dla zespołu ratownictwa medycznego podstawowego oraz zespoły z lekarzem, odpowiadające wymaganiom dla zespołu ratownictwa medycznego specjalistycznego. Według nowych przepisów prawa, na większych imprezach funkcjonują piesze Patrole Ratownicze w liczbie proporcjonalnej do liczby uczestników. Patrole te dedykowane są głównie do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy i transportu chorych do Punktu Pomocy Medycznej. Patrol Ratowniczy składa się z minimum dwóch osób uprawnionych co najmniej do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy i posiada na wyposażeniu torbę ratunkową i środki łączności bezprzewodowej, umożliwiające natychmiastową łączność z innymi osobami zaangażowanymi w bezpieczeństwo imprezy masowej. Obecnie organizator większej imprezy masowej, z udziałem ponad 10 tysięcy uczestników, musi wyznaczyć Koordynatora Medycznego. Musi to być osoba mająca odpowiednie kwalifikacje medyczne i co najmniej 5-letnie doświadczenie w zadaniach ratownictwa medycznego.
Nie będę szczegółowo przytaczał ujętych w nowych przepisach Ministerstwa Zdrowia przeliczników i algorytmów związanych z określeniem wymaganej minimalnej liczby Zespołów Wyjazdowych, Punktów Pomocy Medycznej i Patroli Ratowniczych, kwalifikacji personelu czy wyposażenia w sprzęt i środki medyczne. Wspomnę jednak, że w przypadku imprezy masowej podwyższonego ryzyka oraz meczu piłki nożnej nowe przepisy określają większe wymagania dotyczące sposobu zabezpieczenia imprezy pod względem medycznym, w porównaniu z imprezą artystyczno-rozrywkową i masową imprezą sportową inną niż mecz piłki nożnej.
Gwarancja wywiązania się z obowiązków prawnych
Dobra koordynacja posiadanych zasobów medycznych, przeszkolony, doświadczony w prowadzeniu zabezpieczenia medycznego dużych imprez masowych personel, sprawna łączność i wymagane prawem minimum sprzętowe są kluczem do poprawnego wykonania zadania. Dla zespołu medycznego zadaniem tym jest zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego zebranych w jednym miejscu osób, często w liczbie odpowiadającej populacji całych powiatów lub średnich miast. W wymaganym zakresie udzielania pomocy medycznej podczas trwania imprezy masowej zawiera się: pierwsza pomoc na miejscu zdarzenia, proste leczenie w miejscu imprezy, medyczne czynności ratunkowe, transport do odpowiednich placówek szpitalnych.
Nowe regulacje prawne określają sposób oznaczenia służb medycznych zabezpieczenia medycznego odmienny od jednostek systemu ratownictwa medycznego. Oczywiście te drugie mają stały obowiązek interwencji do każdej osoby i w każdym miejscu będącej w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ale na imprezie masowej powinno mieć to miejsce tylko w sytuacjach szczególnych i na wniosek służby medycznej lub Koordynatora Medycznego danej imprezy.
Coraz częstszy przyjazd zagranicznych gości na szereg imprez organizowanych w Polsce spowodował, że rozporządzenie wprowadza oznaczenia dwujęzyczne (polskie i angielskie). Osoby wchodzące w skład zabezpieczenia medycznego oznakowuje się przez umieszczenie na kamizelce koloru czerwonego, z przodu i z tyłu, napisu w kolorze białym, w języku polskim „RATOWNIK”, „RATOWNIK MEDYCZNY” albo „PIELĘGNIARKA” oraz w języku angielskim: „MEDICAL STAFF”. Lekarzy wchodzących w skład zabezpieczenia medycznego oznakowuje się poprzez umieszczenie na kamizelce koloru czerwonego, z przodu i z tyłu, napisu w kolorze białym, w języku polskim „LEKARZ” oraz w języku angielskim „DOCTOR”. Ponadto, zgodnie z nowymi przepisami, Punkt Pomocy Medycznej powinien zostać oznakowany dużą kwadratową tablicą w kolorze zielonym, z centralnie umieszczonym krzyżem równoramiennym w kolorze białym oraz napisem w języku polskim i angielskim - "PUNKT POMOCY MEDYCZNEJ" oraz "FIRST AID".
W Punkcie Pomocy Medycznej obecne są co najmniej dwie osoby, w tym: lekarz posiadający prawo wykonywania zawodu oraz co najmniej trzyletnie doświadczenie w udzielaniu świadczeń zdrowotnych plus ratownik medyczny lub pielęgniarka systemu. Funkcjonuje też dwujęzyczne oznaczenie wspomnianego wcześniej "KOORDYNATORA MEDYCZNEGO", w języku angielskim "MEDICAL COORDINATOR".
Zapewnienie właściwego zabezpieczenia medycznego imprezy masowej jest obowiązkiem oraz odpowiedzialnością jej organizatora, dlatego niezwykle ważne jest kto i jakiej jakości dostarcza te specyficzne usługi medyczne.
Źródło: medicalnet.pl