Pytanie:
Czy pracownicy pogotowia ratunkowego (pielęgniarka systemu, ratownik medyczny) muszą odbyć szkolenie z zakresu stosowania przymusu bezpośredniego?
Jeżeli tak, to kto ma je zorganizować i z jaką częstotliwością należy je powtarzać?

Odpowiedź:
odpowiedzi udzielono: 10 listopada 2010 r.
stan prawny dotychczas nie uległ zmianie

Przepisy dotyczące stosowania przymusu bezpośredniego są zawarte w:
ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.) – szczególnie art. 18;
rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 23 sierpnia 1995 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego (Dz. U. Nr 103, poz. 514).

Do stosowania przymusu bezpośredniego uprawniony był dotychczas tylko lekarz oraz w szczególnych przypadkach pielęgniarka szpitala psychiatrycznego lub DPS. Zmianę w tym zakresie ma przynieść nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
Obowiązujące przepisy wskazują, iż stosowanie przymusu bezpośredniego: w domu pomocy społecznej, w szpitalu psychiatrycznym, w sytuacjach związanych z przewiezieniem osoby skierowanej do szpitala psychiatrycznego, wymaga aby osoba go stosująca była przeszkolona.

Zgodnie z § 17 ww. rozporządzenia aby stosować przymus bezpośredni konieczne jest przejście szkolenia. Szkolenie pracowników w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego organizuje kierownik szpitala, domu pomocy społecznej lub zakładu pomocy doraźnej (pogotowia ratunkowego). Rozporządzenie nie reguluje ilości szkoleń jakie musi przejść osoba, która będzie stosowała przymus bezpośredni, ani konieczności jego powtarzania w określonych cyklach. Świadczy o tym fakt, iż termin "szkolenie" został użyty w formie pojedynczej. Można zatem przyjąć, iż szkolenie to powinno odbyć się co najmniej jeden raz. Z treści przepisu nie wynika, aby była konieczność jego powtarzania. Jednakże z uwagi na materię problemu, szkolenia takie mogą być powtarzane w zależności od potrzeb.

Uzasadnienie:
Do stosowania przymusu bezpośredniego uprawniony był dotychczas tylko lekarz oraz w szczególnych przypadkach pielęgniarka szpitala psychiatrycznego lub DPS. Zmianę w tym zakresie ma przynieść nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
Obowiązujące przepisy wskazują iż stosowanie przymusu bezpośredniego: w domu pomocy społecznej, w szpitalu psychiatrycznym, w sytuacjach związanych z przewiezieniem osoby skierowanej do szpitala psychiatrycznego, wymaga aby osoba go stosująca była przeszkolona.

Zgodnie z § 17 w/w rozporządzenia aby stosować przymus bezpośredni konieczne jest przejście szkolenia. Szkolenie pracowników w zakresie stosowania przymusu bezpośredniego organizuje kierownik szpitala, domu pomocy społecznej lub zakładu pomocy doraźnej (pogotowia ratunkowego). Rozporządzenie nie reguluje ilości szkoleń jakie musi przejść osoba która będzie stosowała przymus bezpośredni, ani konieczności jego powtarzania w określonych cyklach. Świadczy o tym fakt, iż termin "szkolenie" został użyty w formie pojedynczej. Można zatem przyjąć iż szkolenie to powinno odbyć się co najmniej jeden raz. Z treści przepisu nie wynika, aby była konieczność jego powtarzania. Jednakże z uwagi na materię problemu, szkolenia takie mogą być powtarzane w zależności od potrzeb.

Uwagi:
Należy wskazać, iż obecnie trwają prace nad zmianą ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (numer druku VI 3349). Nowela zakłada, że decyzję o zastosowaniu przymusu będzie podejmował również kierujący akcją ratowniczą, który musi o tym jak najszybciej powiadomić dyspozytora medycznego. Przymus będzie można stosować do momentu uzyskania pomocy lekarza lub w trakcie przewożenia pacjenta do szpitala. Zgodnie z art. 3 ust. 2 projektu ustawy, obowiązujące dotychczas przepisy wykonawcze (w tym m.in. kwestie związane ze szkoleniem) dotyczące stosowania przymusu bezpośredniego zostaną utrzymane w mocy przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie przedmiotowej nowelizacji. Zgodnie z takim założeniem, wydaje się słusznym przyjęcie, iż wskazane w pytaniu osoby muszą przejść szkolenie, które zorganizują osoby do tego zobowiązane w § 17 ww. rozporządzenia.

Katarzyna Lenczowska-Soboń
ekspert Serwisu Prawo i Zdrowie,
Wolters Kluwer Polska
www.abc.com.pl
www.prawoizdrowie.pl